Kod ASCII: tabela znaków 0-127 i jak ją czytać

Kod ASCII przypisuje 128 znakom liczby od 0 do 127 i do dziś wyznacza pierwsze 128 pozycji Unicode oraz jednobajtowe znaki w UTF-8. Dlatego wielka litera A ma kod 65 w Pythonie, JavaScripcie i C++, a plik zawierający wyłącznie znaki ASCII ma identyczne bajty w ASCII i w UTF-8. Polskich liter w ASCII nie ma. Litera “ą” zajmuje jeden bajt w starych stronach kodowych i dwa w UTF-8, a różne wartości tego bajtu tłumaczą krzaki w źle otwartym pliku.

Kod ASCII: co to jest

ASCII (American Standard Code for Information Interchange) to 7-bitowy kod znaków: każdemu z 128 znaków przypisuje liczbę od 0 do 127. Siedem bitów daje dokładnie 2 do potęgi 7, czyli 128 kombinacji. W tabeli są wielkie i małe litery alfabetu angielskiego, cyfry, znaki interpunkcyjne, spacja oraz 33 znaki sterujące, które niczego nie wyświetlają.

Najłatwiej dostępny dokument z pełną tabelą ASCII to RFC 20 z 16 października 1969 roku. Vint Cerf zaproponował w nim 7-bitowe ASCII do wymiany danych między komputerami w sieci, zapisane w 8-bitowym bajcie, którego najstarszy bit zawsze wynosi 0. RFC 20 reprodukuje tabelę z normy USAS X3.4-1968. Dokument wspomina też oznaczenie “ASCII 63” dla wcześniejszego wydania normy z 1963 roku.

Ten zerowy ósmy bit ma znaczenie do dziś. Microsoft w dokumentacji stron kodowych pisze, że wartości od 0x00 do 0x7F we wszystkich stronach kodowych Windows i DOS odpowiadają 7-bitowemu ASCII. Wszystko powyżej 127 każdy system i każdy język rozwiązywał po swojemu.

Tabela ASCII 0-127 z kodami dziesiętnymi, hex i binarnymi

Tablica kodów ASCII ma 128 pozycji: 33 znaki sterujące (0-31 i 127) oraz 95 znaków drukowalnych (32-126), wliczając spację. Grafika pokazuje całą tabelę w układzie z RFC 20, a pod nią są te same kody w tabelach tekstowych do skopiowania.

Znaki sterujące ASCII: kody 0-31 i 127

Znaki sterujące nie mają obrazu na ekranie. Pierwotnie sterowały dalekopisem albo transmisją: przesuwały papier, dzwoniły, oznaczały początek i koniec tekstu. Skróty i angielskie nazwy pochodzą z RFC 20, polskie opisy są nasze. RFC 20 zaznacza, że DEL w ścisłym sensie nie jest znakiem sterującym, ale tradycyjnie wymienia się go razem z nimi.

Znaki ASCII 32-63: spacja, interpunkcja i cyfry

Znaki ASCII 64-95: wielkie litery

Znaki ASCII 96-126: małe litery

Jak czytać tabelę ASCII: dziesiętnie, szesnastkowo i binarnie

Każdy kod w tabeli to ta sama liczba zapisana na trzy sposoby. Wielka litera A to 65 dziesiętnie, 41 szesnastkowo i 1000001 binarnie. Zapis szesnastkowy jest najwygodniejszy, bo pierwsza cyfra wskazuje kolumnę tabeli, a druga wiersz. RFC 20 podaje przykład litery K: kolumna 4, wiersz 11, czyli bity 1001011, a dziesiętnie 75. Jeśli przeliczanie między systemami sprawia kłopot, krok po kroku pokazujemy je w tekście o systemach liczbowych w programowaniu. Ten sam zapis szesnastkowy spotkasz w kolorach HEX w CSS.

Z tabeli da się odczytać trzy reguły, z których korzystają programiści:

• Wielka i mała litera różnią się o 32. A to 65, a to 97. Binarnie różnią się jednym bitem o wartości 32, więc zmianę wielkości litery da się zrobić operacją XOR z liczbą 32. Na tym samym poziomie bitów działają bramki logiczne.
• Cyfry mają kody od 48 do 57. Znak “7” to 55, więc odejmując 48 od kodu cyfry dostajesz jej wartość liczbową.
• Litery są ułożone alfabetycznie. Porównanie kodów porządkuje słowa, ale tylko w obrębie tej samej wielkości liter: każda wielka litera ma mniejszy kod niż każda mała.

Pierwsza Misja AI · Kodożercy

AI zmienia rynek pracy. Zacznij rozumieć, o co chodzi.

Kurs Pierwsza Misja AI to najkrótszy kurs, po którym naprawdę rozumiesz AI, a na koniec możesz to pokazać certyfikatem. Fabuła w konwencji science fiction i gamifikacja sprawiają, że nie nudzisz się ani minuty.

Dołącz do kursantów →

Znaki sterujące ASCII, które spotkasz do dziś

Większość znaków sterujących wyszła z użycia razem z dalekopisami, ale niektóre nadal regularnie występują w plikach tekstowych. Najważniejsze są dwa: LF (10, nowa linia) i CR (13, powrót karetki). Według dokumentacji Gita Windows zapisuje koniec linii jako parę CR i LF, a macOS i Linux używają samego LF. To dlatego ten sam plik potrafi pokazać w Gicie zmianę w każdej linii, choć nikt nie zmienił w nim ani słowa. Parę CR LF jako koniec wiersza wymagają też protokoły internetowe, na przykład HTTP/1.1 (RFC 9112).

Pozostałe znaki sterujące, które warto znać:

• HT (9) to tabulator, czyli znak wstawiany klawiszem Tab.
• NUL (0) to bajt z samymi zerami. RFC 20 opisuje go jako znak wypełnienia.
• BEL (7) według RFC 20 wzywa uwagę człowieka, na przykład dźwiękiem.
• ESC (27) według RFC 20 zmienia znaczenie kilku następnych znaków. Tak zaczynają się sekwencje sterujące.
• DEL (127) ma same jedynki (1111111). RFC 20 opisuje go jako znak do “wymazywania” błędnych znaków na taśmie perforowanej.

Rozszerzone ASCII i polskie znaki: strony kodowe

Rozszerzone ASCII to potoczna nazwa rodziny stron kodowych, które wykorzystują ósmy bit, czyli kody 128-255. Każda strona kodowa obsadza je innymi znakami. Microsoft dzieli je na strony “ANSI” używane w Windows i strony OEM, które pochodzą z DOS i nadal działają w konsoli. Dla języka polskiego liczą się trzy:

Wartości bajtów policzyliśmy w Pythonie i zgadzają się z tabelami mapowań Windows-1250 i ISO-8859-2 publikowanymi przez Unicode. Windows-1250 i ISO-8859-2 zapisują większość polskich liter tak samo. Różnią się tylko przy sześciu: ą, ś, ź i ich wielkich odpowiednikach Ą, Ś, Ź.

Skąd się biorą krzaki w polskich znakach

Krzaki pojawiają się, gdy program czyta bajty według innej strony kodowej niż ta, w której plik zapisano. Same bajty są poprawne, zawodzi ich interpretacja. Ten sam tekst w trzech kodowaniach ma różną długość: “Zażółć gęślą jaźń” zajmuje 26 bajtów w UTF-8 i 17 w Windows-1250 oraz ISO-8859-2.

Trzy typowe przypadki wyglądają tak (wyniki z Pythona 3.14):

1. Plik w UTF-8 otwarty jako Windows-1250. Każda polska litera to w UTF-8 dwa bajty, więc w tym przykładzie każda zamienia się w dwa obce znaki: “Zażółć” daje “Zażółć”. Tak wygląda na przykład plik CSV zapisany w UTF-8 i otwarty w programie, który zakłada Windows-1250.
2. Plik w ISO-8859-2 otwarty jako Windows-1250. Psują się tylko ą, ś i ź: “gęślą jaźń” zmienia się w “gę¶l± jaĽń”.
3. Plik w Windows-1250 otwarty jako UTF-8. Bajty polskich liter nie tworzą poprawnej sekwencji UTF-8, więc program wstawia znak zastępczy �.

Rozwiązanie zawsze jest to samo: otworzyć plik ze wskazaniem właściwego kodowania, a zapisywać go w UTF-8. Python od wersji 3.15 domyślnie używa UTF-8 przy otwieraniu plików (PEP 686), co opisaliśmy w tekście o Pythonie 3.15 i polskich znakach.

Kody Alt w Windows

Microsoft w instrukcji wstawiania znaków opisuje tę metodę tak:

1. Włącz NUM LOCK, jeśli klawiatura tego wymaga.
2. Przytrzymaj klawisz Alt.
3. Wpisz kod znaku na klawiaturze numerycznej, nie w górnym rzędzie cyfr. Przykład z tej strony: Alt+0176 wstawia znak stopnia °.

Na liście Microsoftu znak « występuje przy dwóch kodach: Alt+0171 i Alt+174. Dokument nie wyjaśnia przyczyny tej różnicy, więc przy wpisywaniu trzymaj się dokładnie kodu z listy. W Wordzie działa też druga metoda: wpisujesz szesnastkowy kod Unicode i naciskasz Alt+X, na przykład 0024 i Alt+X daje znak $. Więcej skrótów do codziennej pracy zebraliśmy w artykule o skrótach klawiszowych Windows i Mac.

Unicode i UTF-8: co zastąpiło ASCII

Unicode to wspólna tabela znaków dla pism całego świata. Każdy znak ma w niej numer, czyli punkt kodowy zapisywany jako U+ i liczba szesnastkowa. Pierwsze 128 punktów kodowych, blok Basic Latin od U+0000 do U+007F, to dokładnie ASCII. Litera “ą” ma numer U+0105 i leży w bloku Latin Extended-A. Aktualna wersja standardu według bazy znaków Unicode to 18.0.

UTF-8 to sposób zapisania punktów kodowych w bajtach. Według RFC 3629 znak z zakresu U+0000-U+007F zajmuje jeden bajt w postaci 0xxxxxxx, czyli dokładnie bajt ASCII. Znaki od U+0080 do U+07FF zajmują dwa bajty, a od U+0800 do U+FFFF trzy. Wyższe punkty kodowe, na przykład emoji, zajmują cztery. Dlatego plik z samym tekstem ASCII jest jednocześnie poprawnym plikiem UTF-8, a polskie litery zajmują w nim po dwa bajty.

Jak sprawdzić kod ASCII znaku w Pythonie, JavaScripcie i C++

Każdy z tych języków ma prosty sposób na zamianę znaku na kod i z powrotem. Poniższe przykłady uruchomiliśmy, a wyniki są skopiowane z konsoli.

Python: ord() i chr()

Funkcja ord() zwraca numer znaku w Unicode, a chr() działa odwrotnie. Dla znaków z ASCII numer Unicode jest tym samym co kod ASCII. Metoda encode() pokazuje bajty w wybranym kodowaniu.

print(ord("A"))
print(chr(97))
print(ord("ą"))
print(hex(ord("ą")))
print("ą".encode("utf-8"))
print("ą".encode("cp1250"))
print("ą".encode("iso-8859-2"))

Wynik (Python 3.14.3):

65
a
261
0x105
b'\xc4\x85'
b'\xb9'
b'\xb1'

JavaScript: charCodeAt() i String.fromCharCode()

Metoda charCodeAt() według dokumentacji MDN zwraca jednostkę kodu UTF-16, czyli liczbę od 0 do 65535. Dla znaków ASCII to ten sam kod. Przy emoji trzeba użyć codePointAt(), bo emoji składa się z dwóch jednostek UTF-16.

console.log("A".charCodeAt(0));
console.log(String.fromCharCode(97));
console.log("ą".charCodeAt(0));
console.log("😀".length, "😀".charCodeAt(0), "😀".codePointAt(0));
console.log(new TextEncoder().encode("ą"));

Wynik (Node.js 22.11):

65
a
261
2 55357 128512
Uint8Array(2) [ 196, 133 ]

C++: rzutowanie char na int

W C++ znak typu char jest małą liczbą, więc kod znaku dostajesz rzutowaniem na int, a znak z kodu rzutowaniem na char.

#include <iostream>

int main() {
    char litera = 'A';
    std::cout << litera << " = " << static_cast<int>(litera) << '\n';

    int kod = 97;
    std::cout << kod << " = " << static_cast<char>(kod) << '\n';

    std::cout << 'a' - 'A' << '\n';
    return 0;
}

Wynik (g++ 14.4):

A = 65
97 = a
32

W UTF-8 polska litera zajmuje więcej niż jeden element typu char. Przy pliku źródłowym zapisanym w UTF-8 napis “ą” ma dwa bajty:

#include <iostream>
#include <string>

int main() {
    std::string s = "ą";
    std::cout << s.size() << '\n';
    for (unsigned char b : s) {
        std::cout << static_cast<int>(b) << ' ';
    }
    std::cout << '\n';
    return 0;
}

Wynik (g++ 14.4):

2
196 133

Najczęstsze pytania o ASCII

Ile znaków ma kod ASCII?

128, o kodach od 0 do 127. Drukowalnych jest 95 (32-126, razem ze spacją), a 33 to znaki sterujące (0-31 i 127).

Czy ASCII to 8 bitów?

Nie. ASCII to kod 7-bitowy. W komputerze zapisuje się go w 8-bitowym bajcie z najstarszym bitem równym 0. Kody 128-255 należą do różnych stron kodowych, nazywanych potocznie rozszerzonym ASCII.

Czy polskie znaki są w ASCII?

Nie. ASCII zawiera tylko litery alfabetu angielskiego. Polskie litery zapisuje się w stronach kodowych Windows-1250, ISO-8859-2 albo CP852, a dziś najczęściej w UTF-8, gdzie każda zajmuje dwa bajty.

Czym różni się ASCII od UTF-8?

ASCII to tabela 128 znaków zapisywanych w jednym bajcie. UTF-8 zapisuje wszystkie znaki Unicode w 1-4 bajtach, a pierwsze 128 zapisuje dokładnie tak jak ASCII. Każdy tekst w ASCII jest więc poprawnym tekstem UTF-8, ale nie odwrotnie.

Co to jest ASCII art?

To obrazki złożone wyłącznie ze znaków drukowalnych tabeli ASCII, na przykład liter, kresek i nawiasów. Działają w każdym edytorze tekstu, bo nie potrzebują grafiki ani specjalnych znaków.

Podsumowanie

ASCII to 128 znaków o kodach 0-127, zapisanych na 7 bitach. Tabelę w znanej dziś postaci opisuje RFC 20 z 1969 roku, oparty na normie USAS X3.4-1968. Wielka litera A to 65, mała a to 97, cyfry mają kody 48-57, a spośród 33 znaków sterujących LF i CR wciąż wyznaczają końce linii w plikach. Kody powyżej 127 to już strony kodowe, różne w Windows-1250, ISO-8859-2 i CP852, i stąd krzaki w polskich znakach. Unicode zachował ASCII jako blok U+0000-U+007F, a UTF-8 zapisuje te znaki w jednym bajcie, polskie litery w dwóch. Kod znaku sprawdzisz funkcją ord() w Pythonie, metodą charCodeAt() w JavaScripcie i rzutowaniem na int w C++.

Mateusz Wojdalski

Specjalista SEO i content marketingu w Devstock. Zajmuję się strategią treści, automatyzacją procesów marketingowych i wdrożeniami AI w codziennej pracy. Badam nowe narzędzia, adaptuję je do realnych zadań i piszę o tym, co faktycznie działa.