Polski Exatel przetestował szyfrowanie odporne na komputery kwantowe. Po co, skoro ich jeszcze nie ma

Ktoś może dziś kopiować twoje zaszyfrowane dane, zupełnie nie mając pojęcia, jak je odczytać, i wcale nie robić sobie z tego problemu. Wystarczy, że poczeka. Za dekadę odpowiednio duży komputer kwantowy złamie szyfr, który dziś uchodzi za nie do ruszenia. Wtedy stare, cierpliwie odłożone przechwyty nagle staną się czytelne. Ta strategia ma nawet swoją nazwę: zbierz teraz, odszyfruj później. Właśnie dlatego polski operator Exatel przetestował na początku lipca 2026 roku łączność kwantowo-bezpieczną. Zrobił to nie w laboratorium, tylko na działającym światłowodzie, którym płynie normalny ruch. Wygląda to na science fiction, a jednak rozwiązuje bardzo konkretny, dzisiejszy problem.

Co właściwie zrobił Exatel

Najważniejsze w tym teście jest to, gdzie się odbył. Exatel uruchomił kwantową dystrybucję klucza na zwykłym, komercyjnym światłowodzie, tym samym, którym jednocześnie płynęły normalne dane. Do tej pory takie eksperymenty wymagały zwykle osobnego, dedykowanego włókna, co czyniło je drogimi i mało praktycznymi. Tutaj kwantowy sygnał współistniał z klasycznym ruchem, więc operator nie musi kłaść nowych kabli.

Liczby robią wrażenie właśnie dlatego, że są przyziemne. Stabilna transmisja działała na dystansie do siedemdziesięciu pięciu kilometrów. Na tym samym włóknie klasyczne dane mogły przy tym płynąć z prędkością do sześćdziesięciu czterech terabitów na sekundę. Jako dowód działania przesłano zaszyfrowane wideo. Test przeprowadzono w ramach prac europejskiego projektu badawczego SEQRET. Exatel współpracował w nim z niemieckim dostawcą urządzeń kwantowych oraz ośrodkami z Czech, Holandii i Polski. Jak podkreśla kierownik projektu w Exatel, dla firm zarządzających infrastrukturą krytyczną liczy się nie sam pomysł, lecz dowód, że rzecz działa w realnych warunkach.

Klucz, którego nie da się po cichu podsłuchać

Cała sztuczka opiera się na prawach fizyki, nie na trudności obliczeń. Klasyczne szyfrowanie działa, bo złamanie go zajęłoby zwykłemu komputerowi miliony lat. Kwantowa dystrybucja klucza idzie inną drogą. Klucz przesyła się w pojedynczych cząstkach światła, a te mają wygodną właściwość: nie da się ich podejrzeć, nie zmieniając ich stanu. Gdyby ktoś próbował podsłuchać transmisję, sam akt podglądania zostawiłby ślad. Obie strony od razu by wiedziały, że doszło do próby przechwycenia.

Warto tu rozróżnić dwie różne odpowiedzi na kwantowe zagrożenie, bo często się je myli. Kwantowa dystrybucja klucza to sprzęt i światłowód, więc chroni konkretne, najważniejsze łącza. Obok niej rozwija się kryptografia postkwantowa, czyli nowe algorytmy matematyczne odporne na komputery kwantowe. To zwykłe oprogramowanie, więc da się je wdrożyć wszędzie. Jedno nie zastępuje drugiego. Fizyka pilnuje najcenniejszych połączeń, a nowa matematyka zabezpiecza całą resztę.

Pierwsza Misja AI · Kodożercy

Używasz AI codziennie, ale czy robisz to dobrze?

Kurs Pierwsza Misja AI pokaże Ci techniki promptowania, które naprawdę działają. Praktyczne ćwiczenia z prawdziwym GPT-4, gamifikacja i certyfikat.

Sprawdź program kursu →

Po co to dziś, skoro komputery kwantowe raczkują

To najczęstszy zarzut wobec takich projektów, i łatwo go zrozumieć. Maszyny zdolne złamać dzisiejsze szyfry jeszcze nie istnieją, więc po co się spieszyć. Odpowiedź kryje się w słowie cierpliwość. Eksperci szacują, że komputer kwantowy zdolny złamać popularne dzisiaj klucze może pojawić się około 2030 roku. Część analityków wskazuje raczej na okolice 2035. Amerykański instytut standardów planuje stopniowo wycofywać dzisiejsze metody szyfrowania z systemów rządowych do połowy lat trzydziestych.

Kluczowe jest jednak to, że dane, które mają zostać tajne przez dekadę czy dwie, są zagrożone już teraz. Dokumentacja medyczna, tajemnice państwowe, projekty przemysłowe czy dane finansowe muszą pozostać poufne latami. Jeśli ktoś przechwyci je dziś i odłoży na później, to migracja rozpoczęta dopiero po pojawieniu się komputerów kwantowych będzie już spóźniona. Dlatego instytucje odpowiedzialne za infrastrukturę krytyczną zaczynają się zabezpieczać teraz, a nie w ostatniej chwili. Podobną logikę widać w innych sporach o fundamenty bezpieczeństwa sieci, choćby wokół zależności całego internetu od jednego wystawcy certyfikatów.

Gdzie w tym wyścigu jest Polska

Test Exatela nie dzieje się w próżni, tylko wpisuje się w szerszy europejski plan. Unia Europejska buduje wspólną sieć łączności kwantowej, a jej polskim trzonem jest naukowa infrastruktura światłowodowa łącząca największe ośrodki w kraju. Do tego dochodzi ambitniejszy wątek. Instytut badawczy NASK prowadzi projekt łączności kwantowej z europejskimi satelitami, którego celem jest rozszerzenie tej ochrony poza zasięg pojedynczego światłowodu.

Rola samego Exatela jest tu naturalna, bo to operator odpowiedzialny między innymi za sieci dla administracji i podmiotów wrażliwych. Firma nie zaczyna zresztą od zera. Już wcześniej pokazywała, że kwantowy sygnał potrafi płynąć obok klasycznego ruchu na jej infrastrukturze, a lipcowy test jest kolejnym krokiem tej samej drogi. Dla polskiego sektora publicznego i telekomunikacji to sygnał, że kwantowe bezpieczeństwo przestaje być tematem konferencji, a staje się czymś, co da się włączyć do istniejącej sieci. Szerzej o polskim froncie cyberbezpieczeństwa pisaliśmy przy okazji współpracy NASK i CERT Polska z dostawcami AI.

Podsumowanie

Łączność kwantowo-bezpieczna wydaje się tematem na następną dekadę, a tak naprawdę jest decyzją, którą trzeba podjąć dziś. Cała rzecz opiera się na prostej obserwacji: dane wykradzione teraz mogą zostać odszyfrowane za kilkanaście lat, więc najcenniejsze sekrety warto chronić, zanim zagrożenie dojrzeje. Exatel pokazał, że da się to zrobić bez rewolucji, na istniejącym światłowodzie, obok normalnego ruchu, i że polska firma potrafi to uruchomić w warunkach zbliżonych do prawdziwej sieci. Do powszechnego użycia droga jeszcze daleka, bo technologia jest kosztowna i ograniczona zasięgiem. Kierunek jest jednak wyznaczony, a w świecie, w którym cierpliwy przeciwnik zbiera dane na zapas, wcześniejsze przygotowanie bywa warte więcej niż najszybsza reakcja.

Mateusz Wojdalski

Specjalista SEO i content marketingu w Devstock. Zajmuję się strategią treści, automatyzacją procesów marketingowych i wdrożeniami AI w codziennej pracy. Badam nowe narzędzia, adaptuję je do realnych zadań i piszę o tym, co faktycznie działa.