Polska ma organ nadzoru nad sztuczną inteligencją, który przez najbliższe jedenaście tygodni nie może nikogo ukarać. Nie jest to niedopatrzenie ustawodawcy, tylko treść ostatniego artykułu ustawy z 3 lipca 2026 roku. Większość przepisów zaczęła obowiązywać 11 sierpnia, a rozdziały o kontroli, o postępowaniu przed organem i o karach wchodzą dopiero 28 października. Firmom, które używają albo dostarczają narzędzia oparte na modelach, otwiera się przez to okno. Przepisy już obowiązują, a uprawnienia do ich egzekwowania włączają się później.
Co zaczęło obowiązywać, a co czeka do 28 października
Przepisy, które ruszyły 11 sierpnia, dotyczą przede wszystkim ustroju nadzoru. To rozdział ogólny, organizacja nadzoru nad rynkiem, jednostki notyfikowane i środki wspierające innowacyjność. W tej ostatniej grupie mieszczą się piaskownice regulacyjne, o których nabór pisaliśmy tydzień temu.
Reszta czeka. Art. 127 odracza o trzy miesiące od ogłoszenia pięć rozdziałów oraz art. 8-18. Chodzi o kontrolę przestrzegania przepisów, postępowanie przed organem nadzoru rynku, układ w sprawie złagodzenia sankcji, kary pieniężne i przepisy karne oraz zmiany w innych ustawach. Ustawę ogłoszono 27 lipca, więc ten termin wypada 28 października.
Jest też grupa spraw, do których ustawy nie stosuje się wcale. Art. 2 wyłącza obronność narodową oraz bezpieczeństwo narodowe w zakresie działań służb specjalnych. Dla zwykłej firmy to zastrzeżenie bez znaczenia, ale warto je znać, zanim ktoś zacznie szukać w tym tekście odpowiedzi na wszystko.
Sama data wejścia w życie krążyła już w mediach i wspominaliśmy o niej przy historii agenta AI, który skasował cudzą rezerwację. Znacznie ciekawsze jest to, co ustawodawca wsadził do tej samej odroczonej paczki obok kar.
Opinia indywidualna za 150 zł, czyli najtańsza rzecz w całej ustawie
Sto pięćdziesiąt złotych. Tyle kosztuje wniosek o opinię indywidualną Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Komisja ma na odpowiedź 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych 60. Przepisy o tym, czyli art. 8-18, wchodzą w życie dokładnie tego samego dnia co kary.
Mechanizm przypomina interpretację podatkową. Opisujesz swój przypadek, urząd mówi, jak go widzi. Ważny szczegół dotyczy tego, kto w ogóle może pytać. Nie tylko podmiot już objęty przepisami, lecz także taki, który dopiero planuje działania obejmujące go rozporządzeniem 2024/1689. Można więc zapytać przed wdrożeniem, a nie po. Opłata trafia do budżetu urzędu obsługującego ministra do spraw informatyzacji.
Są dwa zastrzeżenia i oba warto znać zawczasu. Do wniosku dołącza się oświadczenie, że opisany stan faktyczny nie jest przedmiotem postępowań przed innymi organami ani sądami. To znaczy, że opinia nie służy jako koło ratunkowe, gdy sprawa już się toczy. Drugie: Komisja może wydaną opinię zmienić albo uchylić, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość. Nie jest to więc dokument nietykalny, tylko stanowisko urzędu na dany moment.
Kary z tej ustawy wymierza się według widełek z rozporządzenia unijnego. Przy tej skali sto pięćdziesiąt złotych za pisemne stanowisko urzędu wygląda na najlepiej wycenioną pozycję w całym akcie.
Komisja ma dwa miesiące na to, żeby zacząć działać
Przewodniczącego Komisji powołuje Sejm za zgodą Senatu, na pięcioletnią kadencję. Obsługę administracyjną i biurową zapewnia urząd obsługujący ministra do spraw informatyzacji, czyli Ministerstwo Cyfryzacji.
Terminy rozruchu są w przepisach dostosowujących. Minister ma dwa miesiące od wejścia w życie ustawy na utworzenie odpowiedniej komórki i na to, żeby Komisja z Przewodniczącym rozpoczęły działalność. Pierwsze posiedzenie Komisji jej Przewodniczący zwołuje w ciągu trzech miesięcy od wejścia w życie.
Na papierze kalendarz się spina, choć bez nadmiaru luzu. Dwumiesięczny termin na rozruch upływa około 11 października, a uprawnienia kontrolne i karne włączają się 28 października. Zostaje jakieś dwa i pół tygodnia zapasu, przy czym pierwsze posiedzenie Komisji może wypaść już po tej dacie. Na działanie nowego urzędu budżet przewidział 9,30 mln zł w 2026 roku, 23,74 mln w 2027 i dalej rosnąco, do niespełna 30 mln zł w 2035.
Jak ustawa o systemach AI liczy kary
Widełek kar w polskiej ustawie nie ma i nie jest to przeoczenie. Art. 104 odsyła wprost do rozdziału XII rozporządzenia 2024/1689, czyli do unijnego AI Act. Komisja nakłada kary “w przypadkach, wysokości i na warunkach” określonych tam, a nie w polskim tekście. Kwoty są w euro i przelicza się je na złote po średnim kursie NBP z 28 stycznia danego roku. Jeden kurs obowiązuje więc przez cały rok, co akurat ułatwia liczenie ryzyka. Zapłata: 30 dni od uprawomocnienia się decyzji.
Podstawę wymiaru urząd może oszacować za ciebie
Tu jest przepis, który powinien trafić do procedur, zanim ktokolwiek zobaczy pismo z Komisji. Podmiot ma 14 dni od otrzymania żądania na dostarczenie danych potrzebnych do ustalenia podstawy wymiaru kary. Jeśli ich nie dostarczy, Komisja ustala tę podstawę szacunkowo. Bierze wtedy pod uwagę wielkość podmiotu, specyfikę jego działalności albo ogólnie dostępne dane finansowe. Tak samo postąpi, gdy przysłane dane nie pozwolą podstawy ustalić.
Milczenie nie jest tu strategią obronną. Jest zgodą na to, żeby urząd policzył samodzielnie.
Dwie drogi do niższej kary i jedna do wygodniejszej zapłaty
Pierwsza to ostrzeżenie. Przy uzasadnionym podejrzeniu naruszenia Komisja może w toku postępowania wydać stronie ostrzeżenie ze wskazaniem działań przywracających stan zgodny z prawem. Kto wykona je w ciągu trzech miesięcy od doręczenia decyzji, może liczyć na obniżkę kary o 10 do 50 procent. Warunek: naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu.
Druga to układ. Cały piąty rozdział poświęcono warunkom nadzwyczajnego złagodzenia sankcji. W ramach układu Komisja może obniżyć karę nie mniej niż o 20 i nie więcej niż o 70 procent. W jednym z opisanych tam przypadków widełki sięgają od 30 do 90 procent.
Trzecia możliwość samej kwoty nie zmniejsza, tylko rozkłada ją w czasie. Chodzi o odroczenie terminu zapłaty albo rozłożenie na raty, na uzasadniony wniosek. Dochodzą wtedy odsetki po obniżonej stawce z Ordynacji podatkowej, więc łącznie zapłaci się więcej. Na odmowę przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie, czyli sądu ochrony konkurencji i konsumentów. Ten sam sąd prowadzi sprawy z urzędu antymonopolowego. Komisja może przy tym nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, biorąc pod uwagę szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych osób fizycznych.
Co zrobić przez te jedenaście tygodni
Okno bez kar wystarczy na trzy rzeczy i żadna z nich nie wymaga prawnika na etacie.
Po pierwsze, spis. Wypisz narzędzia oparte na modelach, które realnie działają w firmie, razem z tym, kto je wdrożył i po co. Zaskakująco często ta lista jest dłuższa, niż zakłada zarząd, bo połowa pozycji weszła bocznymi drzwiami przez działy.
Po drugie, przypisanie roli. Rozporządzenie wiąże obowiązki z rolą, w jakiej firma występuje wobec danego systemu. Od tego zależy prawie wszystko dalej, więc to jest pytanie do rozstrzygnięcia najpierw.
Po trzecie, jedna decyzja z kalendarzem. Jeżeli w firmie jest przypadek naprawdę niejasny, to od 28 października można go opisać we wniosku za 150 zł i mieć stanowisko urzędu na piśmie. Przy zwykłym terminie trzydziestu dni pytanie złożone jesienią wraca jeszcze w tym roku, a w sprawie szczególnie skomplikowanej trzeba doliczyć drugie tyle.
Pierwsza Misja AI · Kodożercy
AI zmienia rynek pracy. Zacznij rozumieć o co chodzi.
Kurs Pierwsza Misja AI to najkrótszy kurs po którym naprawdę rozumiesz AI – i możesz to pokazać certyfikatem. Sci-fi fabuła i gamifikacja sprawiają że nie nudzisz się ani minuty.
Dołącz do kursantów →
Najczęstsze pytania
Poniższe dwa pytania rozstrzygają się nie w polskiej ustawie, tylko w rozporządzeniu, do którego ona odsyła.
Czy ustawa o systemach AI dotyczy każdej firmy, która używa ChatGPT?
Ustawa nie tworzy własnego katalogu obowiązków dla użytkowników narzędzi. Określa, kto w Polsce nadzoruje rynek i jak wygląda postępowanie. Same obowiązki płyną z rozporządzenia 2024/1689, do którego ustawa odsyła. To tam trzeba sprawdzić, w jakiej roli występuje firma i czy dany system w ogóle wpada w zakres przepisów. Dlatego pierwszym krokiem jest ustalenie roli, a nie liczenie kar.
Co się stanie, jeśli firma nie odpowie na żądanie Komisji o dane?
Ustawa przewiduje na to konkretny mechanizm i warto go znać, zanim pismo przyjdzie. Podmiot ma 14 dni od otrzymania żądania na dostarczenie danych potrzebnych do ustalenia podstawy wymiaru kary. Gdy ich nie dostarczy albo gdy przysłane dane nie pozwolą podstawy ustalić, Komisja wyliczy ją szacunkowo, opierając się na wielkości podmiotu, specyfice działalności lub ogólnie dostępnych danych finansowych. Brak odpowiedzi nie wstrzymuje więc postępowania, tylko oddaje wyliczenie w ręce urzędu.
Podsumowanie
Najciekawszy zapis tej ustawy nie dotyczy kar, tylko ich uniknięcia. Od 28 października firma objęta rozporządzeniem, a także taka, która dopiero planuje wejść w jego zakres, może za 150 zł opisać swój przypadek i dostać stanowisko urzędu. Termin to 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych 60. Tego samego dnia ruszają kontrole, postępowania i sankcje liczone według widełek z rozporządzenia, przeliczanych po styczniowym kursie NBP. Do tego czasu zostaje okno na spokojną robotę: spis narzędzi, przypisanie ról, wybór jednej sprawy do wyjaśnienia. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji ma ustawowe dwa miesiące na rozpoczęcie działalności, a jej pierwsze posiedzenie może wypaść już po włączeniu uprawnień karnych. Warto wejść w tę relację z pytaniem, a nie z zaległością.
Newsletter · DevstockAcademy & Kodożercy
Bądź na bieżąco ze światem IT, AI i automatyzacji
Co wtorek: newsy z branży, praktyczne tipy i narzędzia które warto znać. Zero spamu.
