Gminy, powiaty i województwa będą mogły po raz pierwszy dostać od państwa pieniądze na zamianę części płatnych programów w urzędzie na otwarte oprogramowanie, czyli open source. Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało 12 listopada 2026 roku konkurs na pilotażowe wdrożenia za 10 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy, a nabór wniosków ma ruszyć na przełomie roku. Granty obejmą pakiety biurowe, pocztę i kalendarze, wideokonferencje, komunikatory i przechowywanie plików. Regulaminu jeszcze nie ma, więc nie wiadomo, ile wyniesie pojedynczy grant ani ile urzędów go dostanie. Jeśli pracujesz w informatyce samorządu, to dobry moment na spisanie licencji i wybranie obszaru, od którego urząd mógłby zacząć.
Czym jest konkurs MC na open source w samorządach
Konkurs na pilotażowe wdrożenia oprogramowania open source w jednostkach samorządu terytorialnego (JST) to program grantowy, w którym państwo zapłaci urzędom za wdrożenie otwartych programów zamiast własnościowych. Zapowiedział go wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski na Dniu Otwartych Technologii w Warszawie, a komunikat Ministerstwa Cyfryzacji opublikowano 13 listopada. Ministerstwo nazywa go pierwszym programem, w którym państwo finansuje wdrożenia otwartego oprogramowania w administracji.
Najważniejsze liczby i role:
| Co | Szczegóły według MC |
|---|---|
| Pula | 10 mln zł z działania 2.4 programu FERC 2021-2027 |
| Kto może składać wnioski | jednostki samorządu terytorialnego z całej Polski |
| Termin naboru | “na przełomie roku”, bez daty dziennej |
| Operator | Centrum Projektów Polska Cyfrowa (CPPC): nabór, wybór projektów, monitorowanie, rozliczenie |
| Cel | pilotaże, które da się powtórzyć w kolejnych urzędach i przenieść na poziom krajowy |
Pieniądze trafią wyłącznie do urzędów. Firma informatyczna może przy tym zarobić najwyżej jako wykonawca wdrożenia, a mieszkańcy niczego tu nie dostaną (szukającym darmowego pakietu biurowego przyda się nasz przegląd legalnych sposobów na darmowy Office). To konkurs pilotażowy, który ma wypracować rozwiązania do wykorzystania w kolejnych urzędach.
Według ministerstwa do tej pory urzędy sięgały po open source z własnej inicjatywy i na własny koszt. Ministerstwo wymienia trzy korzyści: niższe koszty oprogramowania, mniejszą zależność od jednego dostawcy i większą kontrolę nad narzędziami i danymi.
Na co gmina dostanie grant na open source
Granty mają objąć programy, z których urzędnicy korzystają na co dzień. Ministerstwo wymienia pięć obszarów. Nie wskazuje konkretnych produktów, a uczestnicy wrześniowych warsztatów doradzali, żeby katalog opierał się na funkcjach, a nie na nazwach programów. Kolumna z przykładami to popularne otwarte programy z danej kategorii, a nie lista z konkursu.
| Obszar z komunikatu MC | Co dziś dominuje w urzędach (badanie MC i COI) | Przykłady otwartych programów |
|---|---|---|
| Pakiety biurowe: edytor, arkusz, prezentacje | Microsoft Office/365 w 92,4%, LibreOffice w 7,5% (589 ważnych odpowiedzi) | LibreOffice |
| Poczta i kalendarze | Microsoft Outlook/365 w 46,5%, Mozilla Thunderbird w 31,9% (454 ważne odpowiedzi) | Thunderbird, Zimbra |
| Wideokonferencje i komunikatory | brak danych o konkretnych programach | Jitsi, Matrix |
| Przechowywanie plików | brak danych o konkretnych programach | Nextcloud |
| Rozwiązania backendowe, czyli serwery i usługi w tle | brak danych o konkretnych programach | zależnie od wdrożenia |
Ministerstwo nie wymienia systemów operacyjnych jako osobnego obszaru wsparcia. Zapowiedź nie oznacza więc powszechnej przesiadki urzędów z Windowsa na Linuksa. W badaniu ministerstwa Windows jest wiodącym systemem w 99,8% jednostek.
W założeniach, które ministerstwo konsultowało do 24 czerwca, grant miał pokryć wdrożenie, szkolenia dla pracowników, bezpieczeństwo i rok wsparcia technicznego. Premiowane miały być rozwiązania pakietowe, w których programy z różnych obszarów ze sobą współpracują. Czy tak zostanie w regulaminie, okaże się po ogłoszeniu naboru.
Ile urzędów już korzysta z open source
Ponad 83% przebadanych urzędów używa już jakiegoś otwartego programu, ale w kluczowych obszarach wciąż dominuje oprogramowanie własnościowe, czyli zamknięte. Tak wynika z badania Ministerstwa Cyfryzacji i Centralnego Ośrodka Informatyki, które objęło 604 jednostki administracji, w trzech czwartych gminy. Wyniki ministerstwo opublikowało w materiałach z konsultacji założeń konkursu.
Na jednym przykładzie widać skalę. Wśród 589 ważnych odpowiedzi Microsoft Office/365 jako główny pakiet biurowy wskazano w 92,4%, a LibreOffice w 7,5%. Najmocniej open source trzyma się w poczcie: Thunderbird jest głównym programem pocztowym w 31,9% jednostek, które odpowiedziały na to pytanie.
Badanie pokazuje też, skąd bierze się zainteresowanie. Ponad 92% badanych jednostek deklaruje, że koszty licencji, subskrypcji i utrzymania oprogramowania wzrosły w ostatnich trzech latach. Oszczędności jako zdecydowanie ważny powód zmiany wskazało 48,8% ankietowanych, a największy potencjał urzędy widzą w pakietach biurowych.
Kiedy nabór i co urząd może przygotować już teraz
Daty naboru jeszcze nie ma. W harmonogramie naborów FERC z 2 listopada 2026 roku konkurs z działania 2.4 się nie pojawia, więc warto sprawdzać harmonogramy na stronie programu i komunikaty CPPC.
Urząd, który chce wystartować, może zacząć od trzech rzeczy:
- Spisz licencje. W badaniu tylko 46,5% jednostek miało całkowicie aktualną ewidencję licencji oprogramowania. Bez niej trudno policzyć, ile urząd oszczędzi.
- Wybierz obszar. Na wrześniowych warsztatach w ministerstwie część uczestników chciała premiować pakiety kilku programów, a część pozwolić urzędom zacząć od jednego obszaru. Raport z warsztatów nie przesądza, jak zdecyduje ministerstwo.
- Sprawdź infrastrukturę. Uczestnicy warsztatów ocenili, że planowane granty są za małe, by zbudować serwerownię od zera. Doradzali za to dopuszczenie rozbudowy istniejącej i pozostawienie urzędom wyboru między własnymi serwerami, chmurą i modelem mieszanym.
Ministerstwo zapowiada też dalsze kroki: Biuro Programów Otwartego Oprogramowania i publiczne repozytorium sprawdzonych programów open source, które urzędy będą mogły wdrażać samodzielnie.
Awaria Microsoftu a granty na open source
Ministerstwo zapowiedziało konkurs 12 listopada, w dniu, kiedy wieczorem zaczęła się awaria Microsoft 365. W piątek wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski połączył oba tematy. “To wyraźna ilustracja problemów z cyfrowym uzależnieniem od globalnych korporacji” – napisał na platformie X o awarii. Jak relacjonuje PAP, minister przypomniał też o Dniu Otwartych Technologii i zapowiedział, że konkurs dla samorządów ruszy w najbliższym czasie. Relację PAP opublikował Portal Samorządowy.
Program nie jest jednak reakcją na awarię. Komunikat o konkursie w ogóle o niej nie wspomina, a założenia ministerstwo konsultowało już w czerwcu (pisemne uwagi przyjmowało do 24 czerwca) i na warsztatach 16 września. Szerszy kontekst to europejska dyskusja o uniezależnieniu się od amerykańskich firm technologicznych. Polska ma zostać 1 stycznia 2027 roku członkiem EDIC Digital Commons, europejskiego konsorcjum państw rozwijających cyfrowe dobra wspólne.
Podsumowanie
Ministerstwo Cyfryzacji zapowiedziało 12 listopada 2026 roku pierwszy konkurs, w którym państwo sfinansuje open source w gminach, powiatach i województwach. Pula wynosi 10 mln zł z działania 2.4 FERC, operatorem jest CPPC, a nabór ma ruszyć na przełomie roku. Granty obejmą pakiety biurowe, pocztę i kalendarze, wideokonferencje, komunikatory, przechowywanie plików i rozwiązania backendowe. Punkt wyjścia jest skromny: w badaniu MC i COI wyraźnie dominują pakiety biurowe Microsoftu, choć 83% jednostek korzysta z jakiegoś otwartego programu. Wysokości pojedynczego grantu i dokładnej daty naboru jeszcze nie ma. Do czasu regulaminu urzędy mogą spisać licencje i wybrać obszar pilotażu. Stan na 13 listopada 2026 roku.
