Urząd skarbowy, który prowadzi wobec ciebie postępowanie podatkowe, może zażądać od banku informacji o twoich rachunkach bez zgody sądu. Projekt, nad którym pracuje Sejm, zostawia ten tryb w spokoju. Dotyczy węższego obszaru: dostępu organów Krajowej Administracji Skarbowej do danych bankowych w postępowaniach przygotowawczych, czyli w sprawach karnych i karnych skarbowych. Dziś w takiej sprawie KAS może zapytać bank o konto osoby fizycznej, która nie usłyszała żadnego zarzutu. Po zmianie bez sądu dostanie z osób fizycznych tylko dane podejrzanego, a o każdą inną osobę będzie musiała zapytać sąd okręgowy. Tajemnica bankowa zyska więc dodatkowego strażnika w jednym, konkretnym miejscu. Sejm przeprowadził drugie czytanie 9 października, głosowanie jeszcze się nie odbyło.
Co dokładnie zmienia projekt o tajemnicy bankowej (druk 3108)
Projekt ma dwa artykuły merytoryczne. Pierwszy zmienia art. 48 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Dziś przepis pozwala Szefowi KAS, naczelnikowi urzędu celno-skarbowego i naczelnikowi urzędu skarbowego żądać od banku informacji o “osobie fizycznej”. Warunek jest jeden: toczy się postępowanie przygotowawcze albo czynności wyjaśniające w sprawie o przestępstwo, wykroczenie, przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. W sprawozdaniu Komisji Finansów Publicznych z 16 września słowo “osoba fizyczna” zastępuje “podejrzany”. Znikają też czynności wyjaśniające i zwykłe wykroczenia.
Podejrzany to w praktyce ktoś, komu przedstawiono zarzuty. Ograniczenie dotyczy osób fizycznych. Dane spółki albo innej jednostki, w której działalności popełniono czyn, a także dane pełnomocników jej rachunku, organ nadal dostanie bez sądu. Zakres danych zostaje taki sam jak dziś: rachunki, obroty i stany, daty i kwoty wpływów oraz obciążeń, nadawcy i odbiorcy przelewów, kredyty i depozyty.
Drugi artykuł dopisuje do Prawa bankowego nowy art. 106b ust. 1a. Organ KAS, który prowadzi postępowanie przygotowawcze, może żądać informacji objętych tajemnicą bankową “jedynie na podstawie postanowienia wydanego na ich wniosek przez właściwy miejscowo sąd okręgowy”. Dotyczy to sytuacji spoza art. 105 i 106a Prawa bankowego. To zastrzeżenie jest kluczem do całego tekstu, bo właśnie w art. 105 siedzi dostęp skarbówki do kont w kontroli i postępowaniu podatkowym.
Ustawa miałaby wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu. Żądania wysłane do banków wcześniej rozpatruje się według starych przepisów.
Dlaczego rząd przepisał poselski projekt
Szeroki przepis obowiązuje od 1 lipca 2022 roku. Wprowadził go Polski Ład i od tego czasu KAS mogła pytać o konto każdej osoby fizycznej związanej ze sprawą. Posłowie złożyli projekt powrotu do “podejrzanego” 23 lipca 2024 roku. Pierwsze czytanie odbyło się we wrześniu tego samego roku, a potem projekt czekał dwa lata.
Najwięcej o kompromisie mówi stanowisko rządu. W dokumencie z 14 marca 2025 roku Rada Ministrów oceniła poselski projekt negatywnie. Argumentowała, że dane z banku pomagają ustalić, kto naprawdę stoi za firmami prowadzonymi przez podstawione osoby, tak zwane słupy. W tym samym dokumencie rząd zaproponował jednak własny wariant: sąd okręgowy jako warunek dostępu do danych osób, które nie są podejrzanymi. Tekst przyjęty przez komisję powtarza tę propozycję niemal słowo w słowo.
To zmienia sposób czytania całej sprawy. Kompromis ze sprawozdania wyszedł od strony rządowej, więc trudno go opisywać jako ustawę wymierzoną w skarbówkę. Poparcie ma też z drugiej strony. Urząd Ochrony Danych Osobowych 29 września napisał, że projekt uwzględnia uwagi, które jego prezes zgłaszał od lipca 2024 roku.
Pierwsza Misja AI · Kodożercy
Pierwszy raz z AI? Zaczynasz od zera.
Pierwsza Misja AI to kurs dla osób bez technicznego przygotowania. Nie musisz pisać kodu ani znać żargonu. Dowiesz się, jak działa AI, jak promptować i jak korzystać z niej w pracy.
Wejdź na pokład →
Czy urząd skarbowy może sprawdzić konto prywatne w kontroli podatkowej
Tak, i po zmianie nadal będzie mógł. Projekt nie dotyka Ordynacji podatkowej ani przepisów o kontroli. Art. 182 Ordynacji pozwala naczelnikowi urzędu skarbowego, a w odwołaniu dyrektorowi izby administracji skarbowej, żądać od banku informacji o stronie postępowania. Chodzi o posiadane rachunki, ich obroty i stany, umowy kredytowe i depozyty. Żądanie ma formę postanowienia i nie przechodzi przez sąd.
Ta ścieżka ma bezpiecznik. Według art. 183 urząd najpierw wzywa ciebie. Możesz wtedy sam przedstawić informacje albo upoważnić urząd do zapytania banku. Dopiero gdy odmówisz, nie odpowiesz w terminie albo dane wymagają porównania z bankowymi, urząd idzie do banku bezpośrednio.
Jest też druga ścieżka, bez tego warunku. Art. 49 ustawy o KAS pozwala naczelnikowi urzędu skarbowego żądać od banku informacji o kontrolowanym albo stronie już w związku z wszczętą kontrolą podatkową lub prowadzonym postępowaniem podatkowym. Naczelnik urzędu celno-skarbowego może to samo przy kontroli celno-skarbowej. Wystarczy pisemne żądanie, a przepis nie wymaga wcześniejszego wezwania podatnika.
Szerszą listę daje art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. e Prawa bankowego. Organy KAS dostają tam tajemnicę bankową między innymi przy kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej, postępowaniu podatkowym i czynnościach analitycznych. Te ostatnie mają jednak wąski zakres. Art. 49a ustawy o KAS pozwala wtedy ustalić dane identyfikacyjne posiadacza rachunku, jego pełnomocnika, reprezentanta i beneficjenta rzeczywistego, bez historii operacji. Warunkiem są uprawdopodobnione informacje o niezgłoszonej działalności albo o przychodach, których nikt nie wykazał.
STIR, czyli co bank wysyła skarbówce codziennie
STIR to system teleinformatyczny izby rozliczeniowej, do którego banki przekazują dane o rachunkach firm. Działa na podstawie działu IIIB Ordynacji podatkowej i projekt go nie zmienia. Izba co najmniej raz dziennie wylicza dla każdej firmy wskaźnik ryzyka wyłudzeń skarbowych. Szef KAS dostaje co najmniej raz dziennie informacje o rachunkach i dzienne zestawienia transakcji. Na tej podstawie może zażądać blokady konta na 72 godziny. W określonych przypadkach przedłuży ją postanowieniem nawet do trzech miesięcy, gdy chodzi o zobowiązanie powyżej 10 000 euro.
Ważne jest to, czyje konta trafiają do STIR. Ustawa mówi o rachunkach “podmiotów kwalifikowanych”. Są to przedsiębiorcy, osoby zarabiające na własny rachunek bez formalnej firmy, spółki i inne jednostki. Obejmuje to rachunek rozliczeniowy firmy, lokaty i rachunek VAT. Prywatne konto osobiste kogoś, kto nie prowadzi działalności, w tej definicji się nie mieści.
Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność, przelewy z konta firmowego skarbówka widzi więc praktycznie na bieżąco, w formie zestawień. Faktury zobaczy dodatkowo w KSeF, gdy obowiązek obejmie twoją firmę, co opisaliśmy w tekście o KSeF dla JDG.
Kiedy skarbówka potrzebuje zgody sądu, a kiedy nie
Tabela zestawia ścieżki, którymi organy skarbowe dostają dane z banku. W ostatniej kolumnie widać, że projekt zmienia dwie z nich.
| Sytuacja | Podstawa | Dziś | Po zmianie z druku 3108 |
|---|---|---|---|
| Postępowanie podatkowe, ścieżka Ordynacji | art. 182-183 Ordynacji | bez sądu, po wezwaniu strony | bez zmian |
| Kontrola podatkowa, kontrola celno-skarbowa, postępowanie podatkowe | art. 49 ustawy o KAS | bez sądu, na pisemne żądanie | bez zmian |
| STIR, rachunki firm | dział IIIB Ordynacji | automatycznie, codziennie | bez zmian |
| Czynności analityczne KAS | art. 49a ustawy o KAS | bez sądu, tylko dane identyfikacyjne osób związanych z rachunkiem | bez zmian |
| Postępowanie przygotowawcze, dane podejrzanego | art. 48 ustawy o KAS | bez sądu | bez sądu |
| Postępowanie przygotowawcze, dane spółki lub jednostki, w której działalności popełniono czyn | art. 48 ustawy o KAS | bez sądu | bez sądu |
| Postępowanie przygotowawcze, dane innej osoby fizycznej | art. 48 ustawy o KAS | bez sądu | tylko za zgodą sądu okręgowego |
| Czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie | art. 48 ustawy o KAS | bez sądu | ta podstawa znika |
| Czynności operacyjno-rozpoznawcze KAS | art. 127a ustawy o KAS | za zgodą sądu okręgowego | bez zmian |
Najbardziej zyskują osoby, które znalazły się na obrzeżach cudzej sprawy karnej skarbowej. Mowa na przykład o kontrahencie firmy podejrzewanej o wyłudzenie VAT albo o członku rodziny, na którego konto szły przelewy. Dziś ich rachunki można prześwietlić bez niczyjej zgody. Po zmianie organ będzie musiał przekonać sąd i we wniosku opisać przestępstwo oraz okoliczności, które uzasadniają potrzebę sięgnięcia po dane.
Czego projekt nie daje posiadaczowi konta
Dwie rzeczy łatwo przeczytać w nagłówkach na wyrost. Pierwsza dotyczy zażalenia. Nowy art. 106b ust. 4 daje je prokuratorowi i organom KAS, które wnioskowały o wydanie postanowienia. Osoba, której konto ma zostać sprawdzone, nie jest stroną tego postępowania i nie może się odwołać.
Druga dotyczy wiedzy o tym, że ktoś pytał. Organ z postanowieniem sądu zawiadamia na piśmie bank. Przepis nie przewiduje, że dowiesz się o tym ty. Inaczej jest przy czynnościach operacyjnych z art. 127a ustawy o KAS, gdzie ustawa co do zasady każe powiadomić osobę w ciągu 120 dni, z wyjątkami, które pozwalają zrobić to później.
Sąd okręgowy działa tu więc jako filtr dla organu. Sąd nie reprezentuje posiadacza rachunku, a tajemnica bankowa zyskuje ochronę bez jego udziału. Dla większości ludzi, którzy nie mają nic wspólnego ze sprawami karnymi skarbowymi, codzienna sytuacja się nie zmieni. Kto prowadzi firmę, powinien pamiętać o STIR i kontroli podatkowej, bo tam wszystko zostaje po staremu.
Gdzie jest projekt i od kiedy mógłby działać
Projekt ma numer druku 604, a sprawozdanie komisji numer 3108. Według przebiegu procesu legislacyjnego w Sejmie drugie czytanie zakończyło się 9 października, na 66. posiedzeniu. Na głosowanie projekt czeka. Najbliższe posiedzenie Sejmu, na którym może się odbyć, zaplanowano na 20-23 października. Stan na 10 października.
Po uchwaleniu przez Sejm ustawa trafi do Senatu, który ma 30 dni na stanowisko. Potem prezydent ma 21 dni na podpis, weto albo skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego. Nowe zasady zaczną działać 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Nawet przy szybkim przebiegu to perspektywa kilku tygodni od głosowania w Sejmie. Do tego czasu obowiązuje obecny art. 48 w pełnym brzmieniu.
FAQ
Czy urząd skarbowy widzi moje przelewy na bieżąco?
Jeśli masz konto firmowe, to w praktyce tak. Banki przekazują dane o rachunkach firm do STIR, a Szef KAS dostaje dzienne zestawienia transakcji. Prywatne konto osobiste osoby bez działalności gospodarczej nie należy do STIR. Poza STIR KAS może uzyskać dane prywatnego rachunku między innymi w kontroli lub postępowaniu podatkowym oraz w postępowaniu przygotowawczym w sprawie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, na zasadach opisanych wyżej.
Czy bank poinformuje mnie, że skarbówka pytała o moje konto?
Przepisy art. 48 ustawy o KAS i projektowanego art. 106b ust. 1a Prawa bankowego nie przewidują takiego zawiadomienia. W postępowaniu podatkowym jesteś stroną, więc sprawa toczy się z twoim udziałem. Przy ścieżce z art. 182 Ordynacji urząd musi cię najpierw wezwać do przedstawienia informacji. Art. 49 ustawy o KAS takiego warunku nie zawiera.
Podsumowanie
Projekt z druku 3108 zawęża jedną ścieżkę dostępu skarbówki do kont, tę, którą Polski Ład w 2022 roku rozszerzył na każdą osobę fizyczną. Tajemnica bankowa wobec urzędu skarbowego wciąż ma poza nią wiele wyjątków. W postępowaniu przygotowawczym organ KAS bez sądu zapyta bank tylko o podejrzanego spośród osób fizycznych. O dane innych osób będzie musiał poprosić sąd okręgowy, a zażalenie na postanowienie sądu przysługuje organowi, nie posiadaczowi konta. Kontrola podatkowa, postępowanie podatkowe i STIR działają tak jak dziś. Kompromis zaproponował sam rząd w stanowisku z marca 2025 roku, a UODO uznał go za zgodny ze swoimi postulatami. Sejm zakończył drugie czytanie 9 października, a przed ustawą jest jeszcze głosowanie, Senat i podpis prezydenta. Jeśli prowadzisz firmę, najważniejsza praktyczna informacja brzmi tak: przelewy z konta firmowego skarbówka widzi w STIR niezależnie od losów tego projektu.
Newsletter · DevstockAcademy & Kodożercy
Bądź na bieżąco ze światem IT, AI i automatyzacji
Co wtorek: newsy z branży, praktyczne tipy i narzędzia które warto znać. Zero spamu.
