Wyostrzanie zdjęć AI dorysowuje do rozmytego kadru twarz, która pasuje do plamy pikseli, więc taki obraz nie może służyć do wskazywania sprawcy. Po zamachu w Krakowie widać to było czarno na białym: według Demagoga internauci “wyostrzali” ten sam materiał i dostali dwie różne twarze. Gdy rozmazany kadr z wydarzenia krąży po sieci, warto wiedzieć, co naprawdę robi taki program i jak sprawdzić, czy zdjęcie przez niego przeszło. Stan na 9 listopada 2026 roku, godz. 10:30, według analizy Demagoga z 8 listopada, komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji i strony Google DeepMind.
Co się stało z “wyostrzonymi” zdjęciami po zamachu w Krakowie
Po strzelaninie na Rynku Głównym 7 listopada w sieci zaczęły krążyć zdjęcia twarzy sprawcy, które nie są zdjęciami. Przebieg zdarzeń i dementi opisaliśmy w tekście o zamachu w Krakowie i fałszywych nagraniach. Tutaj zajmujemy się samą technologią.
Demagog przeanalizował te grafiki 8 listopada. Najpopularniejsza powstała przez “wyostrzenie” niewyraźnych kadrów i ma niewidoczny znak wodny SynthID, który wskazuje na model AI Google. Inni internauci zrobili to samo z tym samym materiałem i wyszła im inna twarz. Model zmienił nawet wzór na koszulce sprawcy.
Demagog opisał też trzy inne przeróbki:
- grafikę, która miała pokazać symbole na bluzie i kasku sprawcy, ze znakiem SynthID; detektor Hive ocenił ją jako wygenerowaną,
- obraz z ukraińską flagą na kamizelce, rzekomo z Telegrama sprawcy; według Demagoga wpis edytowano po ataku, a związku konta ze sprawcą nie udało się wykazać,
- “wyostrzony” kadr zatrzymania, który część osób udostępniała w dobrej wierze, żeby docenić policjantów.
Przy grafice z symbolami i grafice z flagą Ukrainy Demagog pisze, że powstały narzędziem OpenAI. To nie musi być pomyłka. Google DeepMind podaje na stronie SynthID, że jego detektor rozpoznaje treści z AI Google i partnerów, “w tym OpenAI, NVIDIA, Kakao”.
Skala całej fali była duża. Według komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji z 8 listopada NASK zgłosił platformom ponad 2000 kont z fałszywymi treściami. Najpopularniejsze narracje zebrały w sobotę łącznie ponad 200 mln wyświetleń, co nie oznacza 200 mln osób.
Czym jest wyostrzanie zdjęć AI i czym różni się od zwykłego wyostrzania
Wyostrzanie przez AI to dorysowanie brakujących szczegółów przez model, który z danych treningowych nauczył się, jak “zwykle” wyglądają twarze, napisy czy tkaniny. Zwykłe wyostrzanie w edytorze zdjęć działa inaczej. Podbija kontrast na krawędziach, które już są na zdjęciu, i niczego nowego nie dodaje.
Różnica wychodzi przy bardzo rozmazanym kadrze. Klasyczny filtr da wtedy ostrzejszą plamę. Model generatywny da wyraźną, przekonującą twarz z porami skóry i rzęsami. Tych szczegółów w pliku nie było, więc model musiał je wymyślić.
Demagog opisuje to tak: model “jedynie zgaduje i syntetyzuje brakujące elementy na podstawie wzorców z danych treningowych”. Ten sam mechanizm stoi za halucynacjami AI w tekście. Model podaje najbardziej prawdopodobną odpowiedź, nawet gdy w źródle jej nie ma.
Do starego zdjęcia z wakacji to nie przeszkadza, bo liczy się efekt. Problem zaczyna się wtedy, gdy wynik ma pokazać, kim jest konkretna osoba.
Dlaczego AI nie odtworzy twarzy z rozmytego kadru
AI nie odtworzy twarzy, bo w rozmytym kadrze tej informacji już nie ma. Gdy kamera albo kompresja zamienia twarz w kilkanaście pikseli, wiele różnych twarzy daje ten sam wynik. Program może wybrać jedną z nich, ale nie ma jak sprawdzić, która była prawdziwa.
Sprawdziliśmy to na prostym przykładzie z tablicą rejestracyjną. Wzięliśmy dwie tablice z różnymi numerami i drugą dopasowaliśmy tak, żeby po zmniejszeniu do 20 × 5 pikseli dawała dokładnie to samo co pierwsza. Średnia jasność każdego ze 100 bloków jest w obu obrazach identyczna.
Twarz to ten sam problem, tylko trudniejszy. Przy tablicy program wybiera spośród 36 znaków, a przy twarzy musi zgadnąć rysy, kształt nosa i oczu. Dlatego w Krakowie z tego samego materiału wyszły dwie różne twarze i obie wyglądały wiarygodnie.
Zjawisko jest znane od lat. W 2020 roku badacze pokazali na konferencji CVPR algorytm PULSE. Według opisu w pracy naukowej nie poprawia on rozmytego zdjęcia. Szuka w modelu generatywnym wyraźnej twarzy, która po pomniejszeniu da taki sam obraz. Jak relacjonował The Verge, z pikselowego zdjęcia Baracka Obamy PULSE zrobił twarz białego mężczyzny. Artysta Mario Klingemann powiedział wtedy redakcji, że “prawdopodobnie miliony możliwych twarzy” sprowadzają się do tego samego wzoru pikseli.
Czy wyostrzone przez AI zdjęcie może być dowodem
Nie powinno, a amerykański sąd już raz odrzucił taki materiał. W marcu 2024 roku sędzia sądu okręgu King w stanie Waszyngton nie dopuścił nagrania z telefonu poprawionego przez AI w sprawie o potrójne zabójstwo. Według NBC News sędzia Leroy McCullogh napisał, że technologia pokazuje to, co model AI “myśli”, że powinno być widoczne.
Prokuratura argumentowała w tej sprawie, że poprawione kadry przewidują obraz, zamiast oddawać kształty i kolory z oryginału. Producent programu, Topaz Labs, przekazał NBC News, że “zdecydowanie” odradza jego użycie do celów kryminalistycznych i sądowych.
Dla zwykłego użytkownika wniosek jest prosty. Wyostrzona twarz z nagrania nie identyfikuje nikogo. Udostępniona z pytaniem “czy znacie tego człowieka?” może skierować podejrzenia na przypadkową osobę, która akurat przypomina wynik programu. Przed tym ostrzega też Demagog.
Jak sprawdzić, czy zdjęcie przeszło przez AI
Najpierw zapytaj, skąd jest zdjęcie, a dopiero potem, czy przerobiła je AI. Pełną procedurę dla zdjęć i nagrań, z wyszukiwaniem obrazem, opisaliśmy w tekście o zamachu w Krakowie. Przy zdjęciach “wyostrzonych” przydają się trzy kroki.
- Porównaj z oryginałem. Znajdź kadr, z którego zrobiono grafikę. Jeśli oryginał jest rozmazany, a “zdjęcie” ma ostre rzęsy i pory skóry, szczegóły dorysował program.
- Sprawdź znak wodny SynthID. Według Google DeepMind wystarczy wgrać plik do Gemini albo do wyszukiwarki Google i zapytać, czy obraz stworzyła lub zmieniła AI Google. Osobny detektor SynthID rozpoznaje też obrazy partnerów, w tym OpenAI.
- Uważaj na zdjęcia ekranu. Demagog zwrócił uwagę, że część krakowskich przeróbek krążyła jako fotografia monitora. Według redakcji to może być próba zmylenia narzędzi wykrywających AI.
Znak wodny pomaga tylko w jedną stronę. Jego obecność mówi, że obraz przeszedł przez model, ale brak znaku nie dowodzi, że zdjęcie jest prawdziwe. Wiele programów do wyostrzania żadnego znaku nie dodaje. Ograniczenia znaków wodnych opisaliśmy przy znaku wodnym ChatGPT w UE, a słabości detektorów w tekście o tym, czy detektor AI działa.
Gdzie zgłosić fałszywe zdjęcie z AI
Fałszywe zdjęcie zgłoś na platformie, na której je widzisz, i w formularzu NASK. Formularz zgłoszenia dezinformacji prowadzi Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK. Przyjmuje do 50 linków naraz i zrzut ekranu w formacie PNG albo JPG do 20 MB. Adres e-mail jest dobrowolny i trzeba go podać tylko wtedy, gdy chcesz dostać odpowiedź.
Platformy działające w Unii mają obowiązek przyjmować zgłoszenia nielegalnych treści na podstawie aktu o usługach cyfrowych. Jak z tego skorzystać i kiedy pisać do UKE, opisaliśmy w tekście o akcie o usługach cyfrowych w Polsce. Wyostrzonej twarzy nie udostępniaj dalej nawet z pytaniem, kto to jest.
Najczęstsze pytania
Czy wyostrzanie zdjęć przez AI nadaje się do starych zdjęć rodzinnych?
Tak, jeśli traktujesz wynik jako ładniejszą wersję, a nie wierną kopię. Program może zmienić rysy, kształt oczu albo wzór ubrania, dlatego zawsze zachowaj oryginał. Im bardziej rozmazane zdjęcie, tym więcej szczegółów wymyśli model.
Czy brak znaku SynthID znaczy, że zdjęcie jest prawdziwe?
Nie. SynthID wykrywa tylko obrazy z modeli Google i jego partnerów, a wiele programów do edycji zdjęć nie dodaje żadnego znaku. Brak znaku oznacza tylko, że to narzędzie niczego nie znalazło.
Podsumowanie
Program AI do wyostrzania dorysowuje szczegóły, których w rozmytym kadrze już nie ma, z wzorców wyuczonych na innych zdjęciach. Po zamachu w Krakowie takie próby dały według Demagoga dwie różne twarze sprawcy, a jedna z grafik zmieniła nawet wzór na jego koszulce. Nasz test z tablicami rejestracyjnymi pokazuje to samo: dwa różne numery mogą dać identyczny rozmazany obraz. Amerykański sąd w 2024 roku nie dopuścił nagrania poprawionego przez AI jako dowodu. Przed udostępnieniem “wyraźnego” zdjęcia z wydarzenia znajdź oryginalny kadr i sprawdź znak SynthID w Gemini. Fałszywkę zgłoś platformie i NASK. Wyostrzonej twarzy nie publikuj z pytaniem, kim jest ta osoba.
